آنفلوآنزاي پرندگان چه علا‌ئمي دارد
علائم بيماري در انسان‌ها مثل همان علائم آنفلوآنزاي معمولي هستند و فقط شدت بيماري به مراتب بيشتر است به حدي كه حتي گاهي باعث مرگ هم مي‌شود(واقعه‌اي كه در اين بيماري چندان ناشايع‌ هم نيست).
تب (بالاتر از ۳۸درجه)، سردرد، بي‌حالي،‌كوفتگي عضلاني،‌خستگي،‌حالت تهوع و استفراغ، دردهاي منتشر عضلاني و اسكلتي،‌زكام، سرفه، خلط، تنگي‌نفس، خس‌خس سينه،‌التهاب و احتقان مخاطات و به ويژه ملتحمه چشم و گلودرد از مهم‌ترين علائم اين بيماري مي‌توانند باشد. البته بايد تاكيد شود كه هر فردي كه اين علائم را داشت الزاما به اين بيماري مبتلا نيست. اين علائم،‌علائمي كاملا غيراختصاصي هستند و در بسياري از بيماري‌هاي ديگر نيز ممكن است مشاهده شوند. تنها بايد توجه داشت كه اگر فردي سابقه تماس با حيوانات يا بيماران مشكوك به ابتلا به آنفلوآنزاي پرندگان را داشته است بايد در صورت مشاهده اين علائم هر چه سريع‌تر به پزشك متخصص عفوني مراجعه كند تا آزمايش‌ها و اقدامات درماني و تشخيصي مناسب هر چه سريع‌تر آغاز شوند.در اينجا هم مثل هر بيماري ديگري مسلما هر چه مراحل تشخيصي و درماني با سرعت بيشتر و در مراحل زودرس‌تر بيماري انجام شود،‌موفقيت پزشكان و احتمال بهبود كامل و كاهش عوارض بيشتر خواهد بود. علائم بيماري تنها به موارد مزبور محدود نمي‌شوند. به طور مثال در برخي از موارد اسهال و يا حتي اسهال خوني هم به عنوان علامت بيماري گزارش شده است. به ويژه در مراحل پيشرفته بيماري،‌علائم متنوع ديگر هم ممكن است در بيماري بروز كنند

چگونه با ويروس آنفلوآنزاي پرندگان مبارزه کرد؟
ويروس آنفلوآنزاي پرندگان در دماهاي پائين مقاوم بوده و حداقل تا سه ماه مي‌تواند در كودهاي آلوده زنده بماند. همچنين قادر است كه در محيط آب با دماي 22 درجه سانتي‌گراد به مدت 4 روز و در آب با درجه حرارت صفر درجه سانتي‌گراد به مدت بيش از 30 روز به حيات خود ادامه دهد.اما به هر حال اگر اين ويروس تنها به مدت 3 ساعت در دماي 65 درجه سانتي‌گراد،‌يا نيم ساعت در دماي 60 درجه سانتي‌گراد قرار گيرد، نابود مي‌شود. همچنين تماس ويروس با مواد ضدعفوني كننده‌اي نظير فرمالين و يد باعث از بين رفتن‌ آن خواهد شد. به طور كلي مقدار يك گرم از كود آلوده مرغی حاوي چنان تعداد بالايي از ويروس به شدت بيماري‌زاي آنفلوآنزاي پرندگان است كه‌ مي‌تواند حدود يك ميليون مرغ را به بيماري مبتلا كند. با توجه به ويژگي‌هاي مزبور،‌كنترل حركات پرندگان در منطقه محافظت (حداقل به شعاع 3 كيلومتر) و منطقه مراقبت(حداقل به شعاع 10 كيلومتر) در اطراف محل آلوده بايد تعيين و اعلام شود. اين منطقه‌هاي مشخص شده حداقل بايد تا 30 روز پس از پاكسازي و ضدعفوني محل هم محافظت شوند. با توجه به مقاومت بالاي ويروس، براي ضدعفوني كردن وسايل آلوده به خون و مايعات بدن بيماران مشكوك،‌از هيپوكلريدسديم 1درصد و براي ضد عفوني كردن سطوح فلزي صاف كه در آنها نمي‌توان از مواد سفيد كننده استفاده كرد(براي مثال روي ميز) از الكل 70 درصد استفاده كرد. يكي ديگر از ويژگي‌هاي اين ويروس كه باز برخطرناك‌ بودن آن دلالت دارد اين است كه اين ويروس ممكن است در اولين طغيان‌هاي خود (مثل طغيان‌هاي پنسيلوانيا،‌كلرنكريو ايتاليا) از بيماريزايي اندكي برخوردار باشد اما به تدريج در عرض 6 تا 9 ماه و پس از چند بار عبور از بدن ماكيان ديگر،‌به تدريج قدرت بيماريزايي و ميزان كشندگي ويروس افزايش پيدا مي‌كند وحتي به حدود 100 درصد هم مي‌رسد.

چه مشكلا‌تي براي مقابله باآنفلوآنزاي پرندگان در ايران وجود دارد؟
به نظر مي‌رسد كه در كشور ما مشكلات خاص و ويژه‌اي در راه مبارزه با اين بيماري وجود داشته باشد.
1- اطلاع‌رساني كم بوده است. مسئولان با فرض اينكه اطلاع‌رساني و مخصوصا اعلام خبر بروز آلودگي در كشور باعث تشويش اذهان مردم و ايجاد تنش در آنها مي‌شود، از اطلاع‌رساني كافي سرباز زده‌اند. اما واقعيت اين است كه آن قدر بايد در مورد اين بيماري‌ها صحبت بشود كه چشم مردم باز باشد. به عقيده متخصصان داشتن اطلاعات در زمينه‌ اين بيماري تنش ايجاد نمي‌كند،‌بلكه بروز حمله بيماري و گسترش آن در كشور يك تنش واقعي است.
2- يك مشكل عمده كشور ما قاچاق است. وجود يك مرز طولاني با كشورهاي به شدت آلوده‌اي نظير تركيه و عراق، باعث مي‌شود كه كنترل اين مرزها از نظر قاچاق بسيار سخت باشد. انتشار بيماري در شهرهاي نزديك مرز ايران باعث مي‌شود كه تعداد زيادي پرنده در اين شهرها كشته شوند. قاچاقچيان از اين وضعيت استفاده مي‌كنند و اين مرغ‌هاي آلوده را با قيمت ارزان به كشور ما قاچاق مي‌كنند. اين امر به راحتي باعث ورود ويروس به كشور ما مي‌شود. يكي از مهم‌ترين اقداماتي كه در حال حاضر وزارت بهداشت و سازمان دامپزشكي بايد به‌ آن اقدام ورزند مراقبت از مرزها وجلوگيري از هر گونه قاچاق پرندگان به داخل كشور است.
3- طرح نامناسب مرغداري‌هاي موجود در كشور ما هم يكي از مشكلات ديگر است. بسياري از مرغداري‌ها و بالاخص مرغداري‌هاي بومي و محلي كشور ما كه در بسياري از شهرها و روستا‌هاي شمالي وجود دارند،‌كاملا غيرصنعتي و غيراصولي ساخته شده‌اند. در اصل در بسياري از خانه‌هاي روستايي شمال كشور ما يك مرغداري كوچك وجود دارد كه كاملا روباز و غيرپوشيده است. با اين حساب پرنده‌هاي مهاجر آلوده به راحتي مي‌توانند با اين پرندگان در تماس قرار بگيرند و عفونت را به آنها منتقل كنند.دراين حالت، در اصل تمام خانه‌هايي كه يك مرغداري كوچك براي خود داشته‌است،‌به يك مخزن بيماري تبديل مي‌شوند و كنترل بيماري تقريبا به طور كامل از دست خارج مي‌شود. با اين حساب بيماري به راحتي در كل منطقه پخش و منتشر مي‌شود.

براي كنترل بيماري چه اقداماتي لازم است؟
شايد بتوان گفت كه مهم‌ترين اقدام براي كنترل بيماري انجام اقداماتي براي كنترل بيماري در پرندگان و معدوم‌ كردن فوري ماكيان و پرندگان مبتلا باشد. بدين منظور معدوم كردن سريع همه پرندگان بيمار يا تماس يافته،‌دفع مناسب لاشه‌هاي حيوانات معدوم شده و قرنطينه و ضدعفوني كردن مرغداري‌ها بايد صورت گيرد. پيگيري و شناسايي موارد احتمالي آلودگي در انسان،‌هوشيار كردن نظام بهداشتي جوامع و اطلاع‌رساني كافي و كامل به مردم، انجام به موقع اقدامات پيشگيرانه به وسيله واكسيناسيون و دارو، ثبت و گزارش موارد مشكوك انساني، درمان موارد مشكوك انساني، رعايت اصول حفاظتي در كاركنان شاغل در مرغداري‌ها و تمام افراد ديگري كه به هر نحو در معرض خطر و در تماس با پرندگان هستند و پيگيري احتمال تغيير روند انتقال آنفلوآنزاي H5N1 از نوع حيوان به انسان به نوع انسان به انسان از ديگر اقدامات لازم براي مقابله با آنفلوآنزاي پرندگان محسوب مي‌شود. در مورد لزوم جلوگيري از تماس ماكيان اهلي با پرندگان وحشي هنوز اختلاف‌نظر بسيار زياد است. سازمان بهداشت جهاني عقيده دارد با توجه به اينكه هنوز دلايل متقاعد كننده‌اي مبني بر انتقال اين ويروس از پرندگان وحشي به اهلي در دست نيست،نيازي به دفع پرندگان وحشي نخواهد بود. اما بسياري از متخصصان هنوز هم معتقدند كه پيشگيري از تماس ماكيان اهلي با پرندگان وحشي و به ويژه پرندگان آبزي باعث پيشگيري از انتشار ويروس‌هاي بيماري‌زا در ميان ماكيان اهلي مي‌شود. ضمنا مشخص شده است كه استفاده اين پرندگان از منابع مشترك آب و غذا ممكن است يكي از راه‌هاي مهم انتقال ويروس بين حيوانات باشد زيرا اين منابع تغذيه به راحتي توسط فضولات حيوانات وحشي آلوده گرديده و به آساني باعث انتقال ويروس به پرندگان اهلي مي‌شود.
در مورد كشور ما نيز به نظر مي‌رسد كه برخي از اقدامات خاص نيز براي پيشگيري لازم باشد. تامين اعتبار لازم براي كمك مرغداري‌ها از اين ميان است. مسلما اگر قرار باشد كه تمام مرغ‌هاي يك مرغداري به علت وجود شواهد ابتلا،‌معدوم شود، صاحبان اين مرغداري‌ها دچار خسارت‌هاي مالي سنگين مي‌شوند كه بايد توسط دولت جبران شود. در غير اين صورت مرغداري‌ها وجود آلودگي‌ و عفونت را گزارش نخواهند داد و اين امر زمينه را براي گسترش شديد بيماري فراهم مي‌كند. مسلما حمايت كامل دولت از مرغداران و صاحبان صنايع مشابه باعث دلگرمي اين افراد شده و همكاري كامل آنها را جلب مي‌كند. اين امر اگر چه نيازمند يك سرمايه‌گذاري بزرگ و هنگفت است.اما در بلند مدت واقعا يك سرمايه‌گذاري مقرون به صرفه است. مسلما هزينه درمان افراد مبتلا به اين بيماري وخسارت‌هاي ناشي از يك اپيدمي وسيع و مرگ‌ومير ناشي از آن به مراتب بيش از سرمايه‌اي خواهد بود كه در اين مرحله بايد جهت سركوب كردن بيماري لازم است. از ديگر اقدامات لازم براي كشور يا ،‌افزايش اطلاع‌رساني و آگاهي‌هاي اعم افراد جامعه و بالاخص شاغلا‌ن و صاحبان صنايع مربوط به پرورش و نگه‌داري از پرندگان و طيور است. مسلما اگر اين افراد در مورد خطرات ناشي از اين بيماري و وسعت نگراني‌ها آگاهي كافي داشته باشند، خود نقش مهمي در مقابله موثر،‌با اين بيماري بازي خواهند كرد. با توجه به اين افراد در خط نخست تماس با اين حيوانات قرار دارند مي‌توانند در صورت آشنايي كافي، به سرعت ابتلاي حيوانات را تشخيص وگزارش دهند و در مراحل مقابله به بيماري نقش موثر داشته باشند. درضمن با توجه به اينكه اين افراد بيشتر از ديگران در خطر ابتلا به اين بيماري قرار دارند، بايد با علائم ابتلاي انسان هم آشنايي داشته باشند، تا در صورت بروز هر گونه علائم مشكوك،‌هر چه سريع‌تر به پزشكان متخصص مراجعه كنند. مقابله همه جانبه و بسيار جدي با قاچاق گوشت مرغ و پرندگان از مرزها و به ويژه مرز كشورهاي آلوده‌اي مثل تركيه و عراق از ديگر اقدامات لازم است. متخصصان معتقدند كه ارزان شدن قيمت مرغ در استان‌هاي غربي كشور علامت نگران كننده‌اي است كه مي‌تواند ناشي از قاچاق حيوانات آلوده با قيمت ارزان باشد. مورد ديگري كه به نظر مي‌رسد هنوز بايد دركشور ما بيشتر مورد توجه قرار گيرد فراهم كردن ميزان كافي از واكسن و داروهاي مناسب در كشور است. به هر حال در اين شرايط حساس نبايد هيچ‌گونه كمبود و محدوديتي در مورد داروها و ديگر وسايل مقابله با اين بيماري‌ وجود داشته باشد و تمام امكانات بايد بسيج و آماده باشند.

واكسن‌هاي آنفلوآنزا، موثر يا بي‌تاثير؟
در واقع بايد گفت كه ويروس‌هاي آنفلوآنزا قادرند پروتئين‌هاي سطحي خود را عوض كنند. بنابراين واكسني كه براي يك ويروس ساخته مي‌شود براي ويروس‌هاي ديگر كه تغيير چهره داده‌اند، موثر نيست.پس واكسن‌هايي كه در حال حاضر بر عليه آنفلوآنزا وجود دارند احتمالا محافظت چنداني در برابر آنفلوآنزاي پرندگان ايجاد نمي‌كنند. اما يك واقعيت ديگر هم وجود دارد و آن اينكه: همان طور كه گفته شد، فعلا ويروس H5N1 يك عامل بيماري‌زاي انساني نيست و در انسان‌ها قادر به توليد پاندمي نيست. تنها زماني گسترش در بين انسان‌ها رخ مي‌دهد كه ويروس قابليت انتشار از انسان مبتلا به انسان ديگر را به دست آورد. اين واقعه يا به صورت تصادفي و به علت رخداد جهش‌هاي ژنتيكي در ژن‌هاي ويروس ايجاد مي‌شود و يا در صورت تركيب ويروس H5N1 با ويروس‌هاي آنفلوآنزاي انساني موجود. واكسن‌ها در برابر ويروس‌هاي آنفلوآنزاي انساني موجود محافظت ايجاد مي‌كنند و بنابراين با كاستي از احتمال ابتلا به اين ويروس‌هاي آنفلوآنزا، از احتمال تركيب و برخورد ويروس H5N1 با آنها هم مي‌كاهند. بدين‌ترتيب، احتمال توليد سو‌ش‌هايي با قدرت انتقال از انسان به انسان به طور چشمگيري كاهش پيدا مي‌كند. پس اگر چه واكسن‌هاي آنفلوآنزاي معمولي كه در حال حاضر در دسترس نيستند، به طور مستقيم برعليه آنفلوآنزاي پرندگان دفاعي ايجاد نمي‌‌كنند، اما در بلند مدت بسيار موثرند و احتمال دستيابي ويروس به قابليت نشر از انسان به انسان را به طور محسوسي كاهش مي‌‌دهد.

آنفلوآنزاي پرندگان چند نوع است؟
در كل سه نوع ويروس آنفلوآنزاي مختلف با نام‌هاي A,B,C وجود دارند كه هر سه مي‌توانند باعث ابتلا به آنفلوآنزا شوند. اكثر مواردي كه باعث همه‌گيري‌هاي گسترده و در حد جهاني بيماري‌ مي‌شوند،‌از گسترش آنفلوآنزا‌هاي تيپ A منشا مي‌گيرند. عفونت آنفلوآنزاي پرندگان هم توسط يكي از همين انواع ويروس‌هاي آنفلوآنزاي تيپA ايجاد مي‌شود. درحدود 51 زير گونه مختلف از ويروس آنفلوآنزا قادر هستند كه در پرندگان بيماري ايجاد كنند و بنابراين مي‌توان پرندگان را به عنوان مخازني براي اين ويروس در نظر گرفت. از اين بين تاكنون تمام طغيان‌هاي بيماري ناشي از دو زير گونه H5وH7 بوده‌اند. عفونت نسبتا جديد آنفلوآنزا در ميان پرندگان كه بحث آن در محافل پزشكي و غيرپزشكي بسيار داغ است و اين روزها از آن تحت عنوان آنفلوآنزاي مرغي ياد مي‌شود در اصطلاح پزشكي آنفلوآنزاي بسيار بيماري‌زاي پرندگان نام دارد كه به وسيله نوعي از ويروس‌هاي آنفلوآنزاي A از زير گونه H5N1 ايجاد مي‌شود. اين ويروس‌ها به طور عادي فقط در پرندگان و خوك باعث ايجاد بيماري مي‌شوند و ساير گونه‌ها را درگير نمي‌كنند اما از حدود 9 سال پيش اولين ابتلاي انسان به آن نيز گزارش شده كه اين مسئله باعث وحشت جامعه پزشكي و تشويش اذهان عمومي شد.

اين همه وحشت، چرا؟
اگر چه اين ويروس‌ به طور عمده در پرندگان وخوك باعث ايجاد بيماري مي‌شود اما طي‌ سال‌هاي اخير گزارش‌هاي رو به افزايش از ابتلاي انسان‌ها به اين ويروس نيز گزارش شده است كه توجه به بهداشت عمومي را طلب مي‌كند. دراصل اين ويروس نه تنها انسان را هم آلوده مي‌كند و موجب يك بيماري بسيار شديد با ميزان مرگ‌ومير بالا در انسان‌ ها مي‌شود، بلكه ديگر اين توانايي را دارد كه خود را با انسان تطبيق دهد و به عنوان يك عامل بالقوه بيماري‌زا براي انسان‌ مطرح شود. به عبارت ديگر اين آنفلوآنزاي مرغي كه در حال حاضر در دنيا وجود دارد. فعلا در مرحله‌‌اي است كه فقط از حيوان به حيوان انتقال پيدا مي‌كند و انسا‌ن‌ها هم به طور تصادفي گهگاه به علت مواجهه و تماس با همين حيوان‌هاي بيمار، آلوده مي‌شوند. هنوز قابليت‌ انتقال از انسان به انسان وجود ندارد. اما گاهي اوقات در ژن‌هاي اين ويروس‌ها جهش‌‌هايي ايجاد مي‌شود كه قابليت سرايت از انسان به انسان را هم در آنها ايجاد مي‌‌كند و اين ويروس به عنوان يك عامل بالقوه بيماري‌زا خود را با انسان تطبيق مي‌دهد. در حال حاضر اگر انساني به آنفلوآنزاي پرندگان مبتلا شود،‌امكان اشاعه بيماري و انتقال آن به ديگران را ندارد و بيماري در بستر باقي مي‌ماند. اما اگر جهشي رخ بدهد كه قابليت سرايت به انسان‌هاي ديگر را به ويروس اعطا كند، آن‌گاه در صورت ابتلاي يك انسان،‌افراد در تماس با او همگي در خطر بسيار بالاي ابتلا قرار مي‌گيرند. يك فرد مبتلا مي‌تواند،‌ده‌ها فرد ديگر را مبتلا كند. سپس صدها نفر ديگر، در مرحله بعد هزارها نفر ديگر و در انتها ميليون‌ها نفر در سرتاسر جهان به عفونت شديد و خطرناك آنفلوآنزاي مرغي مبتلا مي‌شوند و از اين بين احتمالا صدها هزار نفر خواهند مرد.اين در اصل همان واژه وحشتناك پاندمي است. خوشبختانه هنوز بيماري قابليت انتقال از انسان به انسان را پيدا نكرده است و پاندمي مزبور تنها در بين ماكيان است. اين مرحله به راحتي و با معدوم كردن گسترده ماكيان بيمار يا در معرض مواجهه قابل كنترل است. اما اگر زماني فرا برسد كه بيماري قدرت سرايت از انسان به انسان را پيدا كند، فاجعه‌اي غيرقابل كنترل در دنيا ايجاد شده است كه با مرگ صدها و حتي ميليون‌ها انسان همراه خواهد بود.

پرندگان چگونه ويروس را از خود انتشار مي‌دهند؟
در موارد دفعي پرندگان مقادير بسيار زيادي از ويروس وجود دارد كه باعث آلودگي‌ خاك و حتي گرد و غبار مي‌شود. علاوه بر اين ويروس قادر است كه از طريق هوا هم به آساني از پرنده‌اي به پرنده ديگر منتقل شود. اشياء آلوده، قفسه‌ها و كل تجهيزات محل‌هاي نگهداري ماكيان و پرندگان،‌غذاي پرندگان و لباس‌ها و به‌ويژه كفش‌هاي كاركنان مرغداري همگي مي‌توانند باعث انتقال ويروس از محلي به محل ديگر بشوند. در ضمن بايد توجه داشت كه جوندگان وحتي حشراتي نظير كك مي‌توانند به عنوان يك ناقل مكانيكي عمل كنند و ويروس را جابه‌جا كنند. بدين ترتيب پس از دفع ويروس در فضله پرنده، اين ويروس به طور وسيع به حيوانات ومناطق ديگر گسترش پيدا مي‌كند. به طور تصادفي ممكن است انساني كه با همين منابع آلوده تماس دارد هم عفوني و مبتلا شود و نوع بسيار شديدي از آنفلوآنزا را از خود نشان دهد كه حتي مي‌تواند به مرگ بيمار هم منتهي شود.
اين ويروس مي‌تواند از طريق فضولات و موارد دفعي پرندگان وحشي آلوده به ماكيان اهلي هم انتقال پيدا كند. اين انتقال مخصوصا زماني صورت مي‌گيرد كه ماكيان اهلي خارج از قفس و آزاد باشند و يا از منابع آلوده به مواد دفعي پرندگان وحشي ناقل تغذيه كنند. پرندگان مهاجر(چه آبزي، چه دريايي و چه ساحلي) همگي مي‌توانند ويروس آنفلوآنزاي پرندگان را تا فواصل بسيار دور انتقال دهند. تجارت جهاني پرندگان هم خود باعث تسهيل سرايت ويروس از كشوري به كشور ديگر مي‌شود. جالب اينجاست كه ماكيان آبزي و به‌ويژه اردك‌هاي وحشي باتوجه به مقاومت بسيار بالايي كه در مقابل عفونت‌ حاصل از اين بيماري دارند مي‌توانند بدون اينكه به بيماري شديدي مبتلا شوند و از پا در بيايند، ويروس را در محيط اطراف خود پخش كنند.

دنيا براي آنفلوآنزاي پرندگان چه كرده است؟
طي ماه‌هاي اخير سازمان بهداشت جهاني اقدام به اطلاع‌رساني، جمع‌آوري اطلاعات،‌انجام تحقيقات متعدد و نيز تهيه دستورالعمل‌هاي لازم براي مبارزه با اين بيماري را كرده است. آخرين جدول ارائه شده توسط اين سازمان در مورد آمار تخميني اين بيماري در زير به نمايش گذاشته شده است كه نشان دهنده آمار رسمي حاصل از تنها 4 كشور در آسياي جنوب شرقي است.
بخش اعظم تلاش‌هاي سازمان بهداشت جهاني تهيه دستورالعمل‌ها و راهكار‌هاي مناسبي براي پزشكان است تا برخورد صحيح و نحوه مقابله با اين بيماري‌ها را به آنها آموزش دهد.
به عقيده پژوهشگران سازمان بهداشت جهاني، واكسن اولين خط دفاعي است. اين پژوهشگران اعتقاد دارند كه بيماري را به شرطي مي‌توان مهار كرد كه:
1- ويروس سريعا شناسايي شود.
2- از انتشار سريع ويروس جلوگيري ‌شود .
3- داروهاي ضدويروس‌ به اندازه كافي و در اسرع وقت در دسترس باشند.
منبع: نداي سلامت