گزارشي از زناني که با ايدز مي ميرند

آزاده بهرامجي

فرخنده تا سه سال پس از آزادي از زندان چاره يي جز سپري کردن شب ها در پارک هاي جنوب تهران نداشت. او تا قبل از پا گذاشتن به خانه خورشيد که يکي از معدود پناهگاه ها و ملجاء زناني مانند او است، مجبور بود شب هاي سرد زمستان و روزهاي گرم تابستان را در خيابان ها و مناطق پرخطر تهران سپري کند و هر لحظه خود را در يک قدمي مرگ و تجاوز ببيند.

اما او اکنون با کابوس و تهديد ديگري رو به رو است. فرخنده در حالي که در اثر شدت سرفه چشم هايش آب افتاده به زن هايي که او را دوره کرده اند، مي گويد؛ «انگار سرطان ريه نمي خواهد دست از سر من بردارد. شوهر خدا بيامرزم هم در اثر سرطان از دنيا رفت،»

فرخنده به خوبي مي داند علت اصلي مرگ شوهرش چه بوده و چه آينده يي در انتظار او است، با اين وجود در تلاش است ديگران از رازي که در سينه دارد، مطلع نشوند. او روزها در حالي که خود را با ضرب گرفتن بر پشت يک سطل آشغال سرگرم مي کند در تلاش است تا دست کم روزهاي از عمر باقي مانده اش را با کابوس مرگ سپري نکند.

.....

راضيه هم شرايط بهتري از فرخنده ندارد. او که هنوز 17 سال بيشتر از عمرش نمي گذرد اولين بار پس از بارداري دومش از ابتلا به ويروس اچ آي وي در خون خود آگاه شد. او که هر روز براي خوردن وعده يي غذاي گرم و گرفتن خدمات دارويي و بهداشتي به مرکز گذري کاهش آسيب زنان مي آيد در يکي از آزمايش هاي اين مرکز دريافت مبتلا به ويروس اچ آي وي است.

راضيه در حالي که براي گرم کردن خود روي سکوي کنار باغچه در زير آفتاب نيمه گرم پاييزي مي نشيند، سعي مي کند علت لاغري ناگهاني اش را براي دوستانش توجيه کند. او که به هيچ عنوان نمي خواهد کسي از رازش آگاه شود بي اشتهايي را دليل اصلي کاهش وزن يکباره خود مطرح مي کند.

راضيه از زماني که به ياد مي آورد به عنوان کودکي خياباني در کوچه پس کوچه هاي جنوب تهران پرسه زده و براي به دست آوردن پولي براي خود و خانواده اش متحمل سختي ها و رنج هاي فراواني شده است. او زماني که 13 سال بيشتر نداشت از يکي از شوهران موقت خود باردار شد ولي به دليل فقر مالي نتوانست از فرزندش مراقبت کند و او را به بهزيستي سپرد. راضيه با وجود آگاهي از بيماري خود، قصد ندارد يک بار ديگر خود را از لذت مادر شدن محروم کند براي همين با وجود تمام خطراتي که او و فرزندش را تهديد مي کند، تصميم دارد فرزند خود را هر طور که شده به دنيا بياورد و تا زماني که زنده است از او نگهداري کند. راضيه به خوبي مي داند که آينده او با گذشته اش فرق چنداني ندارد و مجبور است براي تامين هزينه هاي زندگي خود و فرزندي که در راه دارد هر از گاهي به عقد موقت مردي در بيايد.

شايد وضعيت سميرا 20 ساله از فرخنده و راضيه کمي بهتر باشد. او تقريباً با بيماري خود کنار آمده و سعي دارد با اميدواري به زندگي ادامه دهد. او براي تامين هزينه هاي زندگي، در خانه خورشيد منجوق بافي مي کند و با فروش سنجاق سينه هايي که نشان روبان قرمز را روي خود دارند درآمد اندکي کسب مي کند.

سميرا با وجود سن کمش سرپرست دو برادر و خواهرش نيز هست و قصد دارد به زودي با پسر همسايه شان ازدواج کند. او نامزد خود را از بيماري اش مطلع کرده و از اينکه نامزدش حاضر شده سميرا را با وجود بيماري اش بپذيرد بسيار خوشحال است. سميرا اميدوار است بعد از ازدواجش بتواند کمي از هزينه هاي زندگي خواهر و برادرهايش را تامين کند و تا زماني که پدرشان از زندان آزاد شود از آنها حمايت کند.

فرخنده، راضيه و سميرا جزء زنان اچ آي وي مثبتي هستند که هر روزه براي گرفتن خدمات پزشکي، دارويي و پوشاک به مراکز گذري کاهش آسيب مراجعه مي کنند. اگرچه در اين مراکز زنان اچ آي وي مثبت زيادي حضور دارند ولي وضعيت اين سه نفر از همه آنها نااميدکننده تر است زيرا هيچ يک از آنها داراي کارت هويت، شناسنامه يا کارت ملي نيستند براي همين هم نمي توانند از هيچ يک از خدمات دولتي رايگان براي درمان بيماري هاي خود استفاده کنند. آنها به خوبي مي دانند آنچه باعث نابودي ايشان خواهد شد ايدز نيست، بلکه نداشتن هويت است.

البته به گفته محسن اسماعيلي مدير يکي از بيمارستان هاي خصوصي تهران اين دسته از افراد مي توانند از خدمات درماني که در بيمارستان هاي خصوصي ارائه مي شود استفاده کنند زيرا ملاک تشکيل پرونده در بيمارستان هاي خصوصي، گفته هاي خود بيمار است و کارت شناسايي بيماران به جز در مواردي مانند زايمان کنترل نمي شود. ولي هزينه هاي درماني بيمارستان هاي خصوصي بسيار بالا است و جز قشري خاص، عموم مردم توانايي پرداخت آن را ندارند.

راضيه مي گويد؛ «تا قبل از پا گذاشتن به اين مرکز و شرکت در کلاس هاي آموزشي اصلاً با ويروس اچ آي وي، راه هاي انتقال آن و ايدز آشنا نبودم براي همين هيچ وقت از شوهران موقت خود نمي خواستم از کاندوم استفاده کنند. اگر من مي دانستم چه کابوس شومي در انتظارم هست حتماً براي محافظت از خود و فرزندي که در شکم دارم، اقدام مي کردم.»

ويروس اچ آي وي پس از ورود به سيستم خوني افراد از طريق رابطه جنسي محافظت نشده با فرد مبتلا به اين ويروس، يا از طريق تزريق با سوزن و سرنگ مشترک آلوده يا از طريق مادر به نوزاد در زمان بارداري و شيردهي در بدن شروع به افزايش کرده و در مدتي بين پنج تا 10 سال باعث از بين رفتن کامل سيستم ايمني مي شود. زماني که سيستم ايمني بدن از بين برود هر بيماري هرچند ساده، مي تواند منجر به مرگ بيمار شود. زماني که سيستم ايمني بدن به طور کامل از بين رود و تعداد ويروس هاي اچ آي وي در بدن زياد شود گفته مي شود که فرد به ايدز مبتلا شده است. بنابراين واضح است که بيماران اچ آي وي مثبت جان خود را در اثر ايدز از دست نمي دهند بلکه بيماري هاي ديگري مانند سل، اسهال و حتي سرماخوردگي باعث از پا درآوردن آنها مي شود چون سيستم ايمني بدن آنها براي از پا درآوردن بيماري ها هيچ قدرت دفاعي ندارد. براي همين اين دسته از بيماران بايد بلافاصله پس از ابتلا به هر بيماري براي درمان آن اقدام کنند.

طبق آمار سازمان ملل شيوع ويروس اچ آي وي در ايران بيشتر از طريق استفاده از سرنگ و سوزن مشترک در بين معتادان تزريقي است. معتاداني که دوران حبس خود را در زندان سپري مي کنند به علت دسترسي نداشتن به سوزن و سرنگ يک بار مصرف مجبورند از قطره چکان به جاي سرنگ استفاده کننده و به طور مشترک به تزريق مواد بپردازند. بسياري از آنها از اين طريق به ويروس اچ آي وي آلوده مي شوند و پس از آزاد شدن از زندان، زنان خود را نيز آلوده مي کنند.

خانه خورشيد اولين مرکز گذري کاهش آسيب زنان در منطقه دروازه غار است که از زمستان 1385 براي امدادرساني به زنان و کودکان اچ آي وي مثبت و معتاد منطقه خدمات خود را آغاز کرد. مسوولان اين مرکز علاوه بر توزيع رايگان سوزن و سرنگ در منطقه در اولين قدم تلاش کردند زنان مددجوي خود را تحت پوشش درماني قرار دهند اما قشر عمده يي از زناني که به اين مرکز مراجعه مي کنند با وجود ايراني بودن فاقد شناسنامه و کارت شناسايي هستند و براي همين نمي توانند از خدمات بيمه درماني بهره مند شوند. از طرفي آنها به علت فقر شديد مالي توانايي پرداخت هزينه هاي درماني خود به صورت آزاد را ندارند و دولت نيز حاضر به بر دوش گرفتن بار هزينه هاي درماني آنها نيست، لذا آنها به طور رايگان توسط پزشک مرکز معاينه شده و هزينه داروهاي آنها توسط افراد خير تامين مي شود. اما مسلماً درمان هاي سرپايي اين مرکز جوابگوي نيازهاي درماني بيماران اچ آي وي مثبت نيست. اين زنان که اغلب به انواع بيماري هاي مقاربتي آلوده هستند نيازمند بستري شدن در بيمارستان و دريافت خدمات پزشکي ويژه يي هستند که نياز به صرف هزينه هاي زيادي دارد.

ليلي ارشد مديرعامل خانه خورشيد که در رشته مددکاري تحصيل کرده، مي گويد؛ «متاسفانه با وجود پيگيري هاي مستمر، تلاش هاي ما براي بيمه کردن زناني که داراي کارت هويت نيستند بي نتيجه مانده است. اين زنان که اکثر آنها داراي رفتار هاي پرخطر جنسي هستند اغلب به انواع بيماري هاي حاد آلوده و نيازمند دريافت سريع خدمات درماني بيمارستاني هستند. مرکز ما به علت محدوديت هاي مالي و تعداد زياد مددجويان قادر به پرداخت هزينه هاي درماني آنها حتي در بخش هاي دولتي هم نيست. اين در حالي است که اگر اين گروه هر چه سريع تر تحت درمان و کنترل قرار نگيرند موجبات آلوده شدن بسياري از مردم جامعه را به وجود مي آورند و جامعه به زودي با بحران جبران ناپذيري روبه رو مي شود.»

خانه خورشيد در بدو ورود زنان مراجعه کننده به اين مرکز پس از انجام مشاوره از زناني که مايل هستند به صورت رايگان آزمايش اچ آي وي به عمل مي آورد و در صورت مثبت بودن نتيجه آزمايش، آنها را به مراکز درماني و کلينيک هاي مثلثي هدايت مي کند. با وجود اينکه اين مرکز همکاري بسيار خوبي با مراکز مبارزه با ايدز و بيماري هاي عفوني دارد ولي هنوز نتوانسته براي درمان زنان بي هويت خود کاري انجام دهد.

سرور منشي زاده مدير داخلي مرکز که مسووليت ارجاع بيماران به مراکز درماني را برعهده دارد، مي گويد؛ «کلينيک هاي مثلثي با توجه به قراردادي که با سازمان انتقال خون دارند مي توانند به صورت رايگان از مددجويان خود آزمايش اچ آي وي به عمل آورند و آنها را تحت درمان قرار دهند. اما مشکل بزرگ در سر راه استفاده از اين خدمات اين است که فرستادن افراد مبتلا به ويروس اچ آي وي به اين مراکز کار بسيار دشواري است زيرا تعداد اين مراکز در سطح شهر بسيار کم است و فاصله آنها با منازل افراد آلوده به اين ويروس که اغلب از قشر معتاد و کم درآمد هستند، بسيار زياد است. وي ادامه مي دهد؛ « از طرفي اگر اين دسته از افراد که به دليل نداشتن کارت شناسايي نمي توانند خود را بيمه کنند، بخواهند در سازمان انتقال خون يا ديگر سازمان هاي دولتي وابسته به بخش بهداشت آزمايش بدهند بايد هزينه آزمايش هاي خود را بدون کوچک ترين تخفيفي پرداخت کنند که به طور قطع پرداخت چنين هزينه هاي سنگيني به هيچ عنوان در توان آنها نيست. لذا آنها که مستوجب دريافت بيشترين کمک ها از طرف دولت هستند تنها به دليل نداشتن کارت شناسايي از همان امکانات کم فراهم شده نيز نمي توانند استفاده کنند.»

خانه خورشيد براي حل اين معضل دست به اقدام جالبي زده است. اين مرکز براي کاهش هزينه هاي آمدوشد از بيماران مشکوک به ويروس اچ آي وي صبح ها آزمايش خون به عمل مي آورد و خون هاي گرفته شده را براي انجام آزمايش به کلينيک هاي مثلثي مي فرستد تا از اين طريق مددجويان بتوانند از خدمات ابتدايي اين مراکز استفاده کنند.

دکتر شعاري رئيس انجمن ايدز ايران که مسووليت اداره سه مرکز کاهش آسيب را بر عهده دارد در گفت وگويي تلفني مي گويد؛ «در حال حاضر در کلينيک هاي مثلثي از افرادي که داراي رفتارهاي پر خطر هستند حتي با اسم مستعار نيز آزمايش اچ آي وي به عمل مي آيد و آنها را تحت درمان هاي سرپايي قرار مي دهند. ولي زماني که بيماران فاقد هويت نياز به استفاده از داروهاي ART ، ARV و بستري شدن در بيمارستان پيدا مي کنند ديگر امکان ارائه خدمات به آنها وجود ندارد زيرا مراکز دولتي براي تشکيل پرونده و شروع درمان نياز به دريافت کارت شناسايي بيماران دارند.»

بيماران اچ آي وي مثبت فاقد شناسنامه و کارت هويت، اغلب دچار معضلات و مشکلات شديد مالي نيز هستند و قادر به پرداخت حتي بخش کوچکي از هزينه هاي درماني خود نيستند. اين افراد از آن جهت که نمي توانند از خدمات دولتي رايگان استفاده کنند از روي ناچاري با واقعيت مرگ زودرس خود کنار مي آيند ولي به علت دست زدن به رفتارهاي پر خطر افراد زيادي را نيز با خود به کام مرگ مي کشند.

کليه بيماران اچ آي وي مثبت در صورتي که به خدمات درماني رايگان و داروهاي تقويت کننده سيستم ايمني بدن دسترسي داشته باشند، قادر خواهند بود تا 30 سال پس از ابتلا به اين ويروس زندگي سالم و عادي داشته باشند اما مردان، زنان و کودکان اچ آي وي مثبت که فاقد دفترچه بيمه درماني يا دست کم کارت شناسايي هستند به علت محروميت از درمان به ندرت تا 10 سال پس از ابتلا به اين ويروس دوام مي آورند و اغلب پس از پنج سال از زمان ابتلا جان خود را در اثر ابتلا به بيماري هاي بسيار ساده يي مانند عفونت رحم و ريه از دست مي دهند.راضيه که در ماه هاي آخر بارداري خود به سر مي برد در صورتي که مي توانست از خدمات رايگان بخش هاي دولتي استفاده کند دست کم اين شانس را داشت که با استفاده از قرص هاي مخصوص و انجام سزارين فرزند خود را سالم به دنيا آورد ولي اکنون به علت دسترسي نداشتن به امکانات اوليه يي که حق هر شهروندي است بايد در انتظار ورود فرزندي آلوده به ويروس اچ آي وي باشد که خود مي تواند تهديدي جدي براي سلامت ديگر مردمان جامعه به حساب آيد.

منبع: اعتماد